Wat als de asielcrisis vooral een samenwerkingsprobleem is?

De asielcrisis staat opnieuw hoog op de maatschappelijke agenda. Berichten over overvolle opvanglocaties, gemeenten die worstelen met hun verantwoordelijkheid en discussies over spreidingsbeleid volgen elkaar in hoog tempo op.

Als De Processpecialisten hebben wij geen pasklare oplossing voor dit vraagstuk. Ook pretenderen wij niet dat wij beter weten welke keuzes gemaakt moeten worden.

Wel zien wij vanuit ons vakgebied patronen die we ook tegenkomen bij andere complexe maatschappelijke vraagstukken. Juist daar denken wij een bijdrage te kunnen leveren: niet door standpunten in te nemen, maar door te kijken hoe samenwerking, sturing en uitvoering beter kunnen werken.

Veel maatschappelijke vraagstukken worden vooral besproken vanuit standpunten en maatregelen. Dat is begrijpelijk. Maar minstens zo belangrijk is de vraag hoe we een vraagstuk organiseren. Juist daar gaat het vaak mis.

Vanuit onze ervaring met complexe maatschappelijke uitdagingen kijken wij naar de asielcrisis vanuit twee perspectieven: opgavegericht werken en ketensamenwerking.

Vanuit het eerste perspectief valt op dat de asielcrisis nog te vaak wordt benaderd als het probleem van een specifieke plek. Het probleem van Ter Apel. Het probleem van een gemeente die opvang moet realiseren. Maar grote maatschappelijke vraagstukken worden niet opgelost wanneer iedere organisatie alleen naar haar eigen deel kijkt. Dan ontbreekt een gezamenlijke bedoeling, gedeeld eigenaarschap en een gedeeld beeld van het gewenste effect.

Dat maakt de asielcrisis in de kern een opgave. En een opgave vraagt om een opgavegerichte aanpak.

Tegelijkertijd zien we een tweede perspectief. Achter de maatschappelijke discussie zit een keten van organisaties, verantwoordelijkheden en processen. Van aanmelding en opvang tot procedures, huisvesting en integratie. Op veel plekken lijkt de doorstroming in die keten vast te lopen. Wanneer mensen langer blijven dan bedoeld op één plek, ontstaan nieuwe knelpunten elders. Wat zichtbaar wordt in Ter Apel is vaak het gevolg van wat eerder in de keten niet goed heeft gefunctioneerd.

Dat maakt de asielcrisis óók een ketenvraagstuk. En een ketenvraagstuk vraagt om samenwerking vanuit een gezamenlijk doel, met aandacht voor samenhang en doorstroming.

Wat ons betreft zijn deze twee perspectieven onlosmakelijk met elkaar verbonden. Een maatschappelijke opgave vraagt allereerst om een gezamenlijk probleem en daarna om gezamenlijke richting. Een keten vraagt om samenhang en doorstroming. In beide gevallen draait het uiteindelijk om hetzelfde: het organiseren van logica, samenwerking en focus.

Juist omdat beide perspectieven elkaar beïnvloeden, verdient ieder van hen afzonderlijk aandacht. Niet om ze los van elkaar te zien, maar om beter te begrijpen waar de belangrijkste knelpunten én kansen liggen.

Wat iemands overtuiging ook is, één ding staat vast: dit vraagstuk moet geregeld worden.

Misschien helpt het daarom om niet alleen te praten over oplossingen, maar ook over de manier waarop we die oplossingen organiseren.

In de komende periode delen we vanuit onze kennis en ervaring observaties, inzichten en mogelijke aanpakken rondom dit vraagstuk. Niet omdat wij de waarheid in pacht hebben, maar omdat we geloven dat procesdenken kan bijdragen aan meer samenhang, betere samenwerking en uiteindelijk betere resultaten voor gemeenten, ketenpartners en inwoners.