Samenwerken is makkelijk. Tot iemand iets van jouw afdeling vindt.
Een nieuwe medewerker begint aan haar eerste werkdag. De laptop staat klaar, maar de juiste autorisaties ontbreken. Of de medewerker is keurig geregistreerd in het HR-systeem, terwijl de laptop of toegangspas nog niet beschikbaar is. Het zijn herkenbare situaties, die voor de nieuwe collega een vervelende start betekenen.
In dit voorbeeld waren door de jaren heen allerlei verbeteringen doorgevoerd op verzoek van afzonderlijke teams. Veel daarvan waren aanpassingen in de ondersteunende applicatie. Iedere wijziging was vanuit de eigen behoefte te begrijpen, maar samen maakten ze het proces alleen maar ingewikkelder. Sommige verbeteringen leverden voor andere teams juist extra werk of tegenstrijdige afspraken op.
Dat vroeg om een blik op het instroomproces van begin tot eind. Wat moet er geregeld zijn om ervoor te zorgen dat iedere nieuwe medewerker op de eerste werkdag daadwerkelijk aan de slag kan?
Daarmee kwamen ook de afhankelijkheden tussen de verschillende teams in beeld. En ontstond een nieuwe uitdaging: hoe zorg je ervoor dat al die teams samen verantwoordelijkheid nemen voor het resultaat?
De lijnorganisatie hoeft niet te verdwijnen
De meeste organisaties zijn ingericht volgens een lijnstructuur. Afdelingen hebben hun eigen taken, medewerkers en leidinggevenden. Die structuur biedt duidelijkheid over verantwoordelijkheden, personele aansturing, capaciteit en budgetten.
Tegelijkertijd lopen veel processen door meerdere afdelingen. Bij de instroom van een nieuwe medewerker leveren diverse HR-teams, ICT en Facilitair ieder een bijdrage. Om daar samen op te kunnen sturen, moet eerst duidelijk zijn welk resultaat zij willen bereiken: een nieuwe collega die vanaf de eerste werkdag beschikt over de middelen, toegang en informatie om aan het werk te gaan.
Zo kan HR iedere nieuwe medewerker enthousiast een mooi welkomstpakket sturen. Maar als die nieuwe collega vervolgens drie dagen bezig is om de juiste accountinstellingen te krijgen, is die goede eerste indruk snel vergeten. Ook een tijdig geleverde laptop heeft weinig waarde zolang de autorisaties ontbreken. Hetzelfde geldt als er nog geen werkplek beschikbaar is.
Wie houdt zicht op dat gezamenlijke resultaat? En wie zorgt dat knelpunten tussen afdelingen worden opgelost en dat verbeteringen daadwerkelijk worden doorgevoerd?
De behoefte om processen als geheel te besturen betekent niet dat de organisatiestructuur op de schop moet. Dat is zelden een noodzakelijke stap. Wel vraagt het dat je naast de bestaande lijnverantwoordelijkheden ook verantwoordelijkheid voor het gehele proces organiseert. Procesafspraken moeten terugkomen in planning, prioritering en aansturing.
Dat klinkt overzichtelijk. In de praktijk blijkt het een behoorlijke uitdaging.
Een proceseigenaar benoemen is nog geen proceseigenaarschap organiseren
In ons voorbeeld werd de manager HR aangewezen als proceseigenaar van het instroomproces. Als proceseigenaar is zij verantwoordelijk voor het procesresultaat, bepaalt de richting, stelt doelen en prioriteiten en zorgt dat de noodzakelijke middelen beschikbaar komen.
Een van de HR-teamleiders kreeg de rol van procesmanager. Die organiseert de tactische processturing: volgt de prestaties, signaleert knelpunten en zorgt dat verbeteringen worden opgepakt en gevolgd.
Binnen HR was dat nog niet zo schokkend. De manager HR was immers ook lijnverantwoordelijk voor de betrokken HR-teams. De procesmanager moest wel samenwerken met andere teamleiders, maar binnen dezelfde afdeling waren de lijnen kort.
Buiten HR werd dat ingewikkelder.
Vanuit ICT en Facilitair namen medewerkers deel aan het procesoverleg. Zij dachten mee, signaleerden knelpunten en werkten aan verbeteringen.
Die betrokkenheid was waardevol, maar riep ook vragen op over de sturing. Wat gebeurt er als een nieuwe medewerker regelmatig moet wachten op een laptop, de juiste autorisaties of een werkplek? Wie kan de prioriteiten binnen ICT of Facilitair aanpassen wanneer het procesresultaat daarom vraagt?
De procesmanager kan die knelpunten signaleren en bespreken. De medewerkers van ICT en Facilitair vallen echter onder hun eigen lijnmanagers, die verantwoordelijk zijn voor hun aansturing en inzet.
En daar ontstaat een belangrijke vraag: hoe ver reikt de verantwoordelijkheid van een proceseigenaar of procesmanager, wanneer het resultaat afhankelijk is van andere afdelingen?
Tot iemand iets van jouw afdeling vindt
In onze ervaring zijn medewerkers doorgaans prima bereid om samen te werken. Ze kennen elkaar, weten vaak goed waar problemen ontstaan en hebben ideeën over hoe het beter kan. In een verbeterteam of procesoverleg zie je vaak hoeveel energie het oplevert om samen aan een beter proces te werken.
De spanning ontstaat regelmatig wanneer procesgericht werken gevolgen krijgt voor de aansturing van teams.
Een procesmanager constateert bijvoorbeeld dat een team structureel te laat levert. Om het proces te verbeteren, zou dat team anders moeten gaan werken. Misschien moeten werkzaamheden anders worden geprioriteerd, zijn aanvullende controles nodig of vraagt de verbetering extra capaciteit.
Voor de procesmanager is het logisch om dit vanuit het gezamenlijke procesresultaat te bespreken. Voor de betreffende lijnmanager raakt het aan de eigen verantwoordelijkheden. Die moet immers ook zorgen dat andere werkzaamheden worden uitgevoerd, de beschikbare capaciteit goed wordt ingezet en medewerkers duidelijke opdrachten krijgen.
Het is begrijpelijk dat een lijnmanager wil weten welke invloed een proceseigenaar of procesmanager op het eigen team krijgt.
Juist daarom is het belangrijk om hierover vooraf goede afspraken te maken. Wie mag een medewerker aanspreken op het niet nakomen van procesafspraken? Kan een procesmanager rechtstreeks een verandering in de werkwijze van een ander team initiëren? Wie beslist wanneer een verbetering ten koste gaat van andere prioriteiten?
Er zijn verschillende manieren om dit goed te organiseren. Vanuit de gedachte van continu verbeteren wil je medewerkers zoveel mogelijk in staat stellen om zelf knelpunten op te lossen en hun werk te verbeteren. Geef hen daarom de ruimte om samen verbeteringen te bedenken, uit te proberen en binnen afgesproken kaders door te voeren. Zij kennen het dagelijkse werk immers als geen ander.
Voor verbeteringen die gevolgen hebben voor andere teams, capaciteit of prioriteiten, zijn soms aanvullende besluiten nodig. Spreek af welke besluiten medewerkers zelf mogen nemen, wanneer zij de procesmanager of hun lijnmanager betrekken en welke bevoegdheden bij de proceseigenaar liggen. Zo ontstaat ruimte voor verbetering op de werkvloer, met duidelijke afspraken over de besluitvorming wanneer dat nodig is.
Welke keuze passend is, hangt af van de organisatie, het proces en de verantwoordelijkheden die al bestaan. Het belangrijkste is dat betrokkenen weten hoe ze moeten handelen.
Samen verantwoordelijkheid organiseren
In dit voorbeeld waren medewerkers van HR, ICT en Facilitair al betrokken bij het procesoverleg. Zij brachten knelpunten uit de dagelijkse praktijk in en dachten mee over verbeteringen. Die betrokkenheid is waardevol: medewerkers kennen het werk en kunnen vaak zelf oplossingen bedenken en doorvoeren. Maar daarvoor moeten zij wel de ruimte en bevoegdheden krijgen.
Daarom hebben we de manager HR en de manager ICT bij elkaar gebracht. Samen bespraken we wat nodig was om het proces goed te besturen en welke bijdrage van beide afdelingen werd verwacht. Daarbij ging het ook om de vraag hoe afspraken en verbeteringen vanuit het procesoverleg daadwerkelijk konden doorwerken in de betrokken teams.
Uiteindelijk werd, naast een medewerker, ook de teamleider van de ICT-servicedesk opgenomen in het procesoverleg. Dat bleek in deze situatie goed te werken. De teamleider kon met meer mandaat deelnemen aan gesprekken over procesprestaties en verbeteringen. Afspraken konden daardoor gemakkelijker worden gemaakt en vertaald naar de dagelijkse praktijk. En wanneer resultaten achterbleven, zat de juiste persoon aan tafel om te bespreken wat er moest gebeuren.
Het opnemen van een teamleider in het procesoverleg is daarbij geen voorwaarde voor succesvolle processturing. Je kunt medewerkers ook zelf mandaat geven om binnen afgesproken kaders verbeteringen door te voeren. Voor besluiten die hun bevoegdheden overstijgen, kun je bijvoorbeeld een vaste werkwijze afspreken waarbij de procesmanager afstemt met de verantwoordelijke lijnmanager.
Wat blijft staan, is dat betrokkenheid alleen onvoldoende is. Medewerkers moeten weten welke ruimte zij hebben om zelf te verbeteren, welke afspraken zij met andere teams kunnen maken en wanneer aanvullende besluitvorming nodig is. Zo kunnen verbeteringen zoveel mogelijk plaatsvinden waar het werk wordt uitgevoerd.
Vijf handvatten om procesgericht werken echt werkend te krijgen
Wat betekent dit voor jou als proceseigenaar of procesmanager? Zeker wanneer je net in die rol bent benoemd, is het verstandig om met de betrokken lijnmanagers een aantal zaken goed te regelen.
1. Maak duidelijk welk gezamenlijk resultaat je wilt bereiken
Begin bij het doel van het proces. Welk resultaat wil je voor de klant realiseren en welke afdelingen dragen daaraan bij? Wat gebeurt er als we dit niet doen?
Voor het instroomproces betekent dit dat een nieuwe medewerker op de eerste werkdag aan het werk kan. Daarvoor moeten onder meer de registratie, laptop, autorisaties, toegang tot het gebouw en een werkplek geregeld zijn.
Vertaal dit gezamenlijke resultaat naar concrete procesdoelen en indicatoren. Daarmee ontstaat een gedeeld beeld van wat goed gaat en waar verbetering nodig is. Dat helpt ook om gesprekken over knelpunten te voeren op basis van feiten.
2. Betrek de verantwoordelijke lijnmanagers bij de inrichting van de processturing
Zorg dat de lijnmanagers van alle betrokken afdelingen begrijpen wat het proceseigenaarschap inhoudt en welke verwachtingen daarbij horen.
Bespreek bijvoorbeeld welke verantwoordelijkheid ieder team draagt voor het procesresultaat, welke ruimte de procesmanager krijgt om verbeteringen te initiëren en wat er van leidinggevenden wordt verwacht wanneer afspraken niet worden nagekomen.
Deze gesprekken verdienen aandacht bij de start van procesgericht werken, maar ook wanneer verantwoordelijkheden veranderen of nieuwe knelpunten zichtbaar worden.
3. Maak mandaat concreet, ook voor medewerkers
Een proceseigenaar of procesmanager heeft weinig aan een algemene formulering dat hij of zij ‘verantwoordelijk is voor het proces’. Datzelfde geldt voor medewerkers van wie wordt verwacht dat zij hun werk continu verbeteren.
Maak daarom expliciet wie welke besluiten mag nemen. Geef medewerkers zoveel mogelijk ruimte om binnen afgesproken kaders zelf knelpunten op te lossen, verbeteringen uit te proberen en hun werkwijze aan te passen. Zorg ook dat zij de tijd, informatie en ondersteuning krijgen om dat daadwerkelijk te doen.
Spreek daarnaast af welke besluiten bij de procesmanager, proceseigenaar of betrokken lijnmanagers liggen. Vooral wanneer verbeteringen gevolgen hebben voor andere teams, capaciteit, middelen of belangrijke procesafspraken, is duidelijkheid hierover nodig.
Zo voorkom je dat voor iedere kleine verbetering toestemming nodig is, terwijl bij grotere vraagstukken helder is wie de knoop kan doorhakken.
4. Spreek af wat je doet wanneer het misgaat
Dit is misschien wel de belangrijkste afspraak, en eentje die in de praktijk gemakkelijk wordt overgeslagen.
Wat gebeurt er wanneer een afdeling structureel onvoldoende bijdraagt aan het procesresultaat? Wie spreekt wie aan? Wanneer wordt een probleem voorgelegd aan de lijnmanager? En wat gebeurt er als de betrokken managers er samen niet uitkomen?
Je hoeft daarvoor geen uitgebreid escalatieprotocol te schrijven. Bespreek een paar herkenbare situaties en spreek af hoe jullie daarmee omgaan.
Zo voorkom je dat een procesmanager bij ieder knelpunt opnieuw moet onderhandelen over de eigen bevoegdheden.
5. Organiseer processturing die tot actie leidt
Een procesoverleg kan een goed hulpmiddel zijn om prestaties te bespreken en verbeteringen te organiseren. Zorg dat de deelnemers gezamenlijk zicht hebben op het functioneren van het hele proces.
Wie aan tafel moet zitten, hangt af van wat er in dat overleg moet gebeuren. Soms is vertegenwoordiging vanuit de uitvoering voldoende. In andere gevallen helpt het wanneer ook leidinggevenden deelnemen of wanneer specifieke deelnemers mandaat krijgen om afspraken te maken.
Zorg in ieder geval dat knelpunten worden opgevolgd, verbeteracties een eigenaar krijgen en resultaten worden geëvalueerd. En, niet onbelangrijk, zorg dat proceseigenaren, procesmanagers én leden van het procesoverleg tijd en ruimte hebben.
Daarmee wordt processturing onderdeel van een vast ritme van meten, bespreken en bijsturen. Zo krijgen de betrokken afdelingen de mogelijkheid om samen steeds beter te presteren.
Gezamenlijke resultaten vragen gezamenlijke verantwoordelijkheid
Procesgericht werken vraagt van organisaties dat zij verantwoordelijkheid nemen voor resultaten die verder reiken dan de eigen afdeling. Dat betekent dat proceseigenaren, procesmanagers en lijnmanagers elkaar nodig hebben.
De bestaande lijnorganisatie kan daarbij prima blijven functioneren. De uitdaging is om het samenspel goed in te richten. Met duidelijke procesrollen, voldoende mandaat, gezamenlijke doelen en concrete afspraken over sturing en besluitvorming.
Voor proceseigenaren en procesmanagers begint dat met een gesprek met de betrokken lijnmanagers. Bespreek welke resultaten jullie samen willen bereiken, waar verantwoordelijkheden elkaar raken en hoe jullie handelen wanneer het proces onvoldoende functioneert.
Want een proces krijg je pas echt werkend wanneer de verantwoordelijkheid voor het geheel ook in de dagelijkse praktijk wordt genomen.
Loop jij als proceseigenaar of procesmanager tegen de grenzen van de lijnorganisatie aan? Als Processpecialisten helpen we organisaties om procesrollen, verantwoordelijkheden en sturing zo in te richten dat processen daadwerkelijk beter gaan werken. We denken graag met je mee over de uitdagingen in jouw organisatie.
Direct contact
We ondersteunen organisaties bij het realiseren van hun doelen. Ben je benieuwd hoe we je bij jouw ondersteuningsvraag kunnen helpen? Of heb je een andere vraag? Neem dan contact met ons op.