Op Prinsjesdag bevestigde het kabinet opnieuw de ambitie om jaarlijks 100.000 woningen te realiseren. De € 7 miljard die eerder in het coalitieakkoord beschikbaar is gesteld om de woningbouw in de periode 2029 tot en met 2035 te stimuleren, wordt in de Ontwerpbegroting 2027 overgeboekt naar de begroting van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Tegelijkertijd worden de Woondeals begin 2027 geactualiseerd, met samenwerkingsafspraken over knelpunten in de realisatie zoals netcongestie, stikstof en te weinig ambtelijke capaciteit.

De aandacht gaat daarbij begrijpelijkerwijs veel uit naar aantallen, locaties, geld en regelgeving. Maar tussen een landelijke woningbouwambitie en een daadwerkelijk gebouwde woning zit nog een hele wereld. Of beter gezegd: een hele keten.

Van ambitie naar uitvoering

Voordat de eerste paal de grond in kan, moeten talloze stappen worden gezet en moeten veel partijen hun bijdrage leveren.

Denk aan ruimtelijke planvorming, grond, bereikbaarheid, energie-infrastructuur, natuur en milieu, participatie, vergunningverlening en uiteindelijk de bouw zelf. Gemeenten, provincies, woningcorporaties, ontwikkelaars, omgevingsdiensten, netbeheerders en andere partijen zijn daarbij afhankelijk van elkaar. En binnen die organisaties zijn vaak weer verschillende afdelingen en disciplines betrokken.

Juist daar zit meestal de uitdaging.

Want een afzonderlijke processtap kan prima zijn ingericht, terwijl de totale keten toch moeizaam functioneert. De ene partij wacht op informatie van de andere. Expertise wordt pas laat betrokken. Besluiten worden genomen zonder dat duidelijk is wat ze verderop in de keten betekenen. Of verantwoordelijkheden zijn binnen de eigen organisatie helder, maar tussen organisaties veel minder.

Dan ontstaat vertraging niet noodzakelijk doordat iemand zijn werk niet goed doet. De vertraging ontstaat tussen de schakels.

Woningbouw is ook een ketenopgave

Wie woningbouw wil versnellen, moet daarom verder kijken dan afzonderlijke organisaties en processen.

Een goed werkende keten begint met een gedeeld beeld van het resultaat dat partijen samen willen bereiken. Vanuit dat resultaat kun je terugredeneren: welke stappen zijn daarvoor nodig? Welke partijen hebben elkaar wanneer nodig? Welke informatie moet worden overgedragen? Waar moeten besluiten worden genomen? En wie bewaakt dat het geheel blijft functioneren?

Dat klinkt misschien vanzelfsprekend. In de praktijk blijken organisaties vaak vooral vanuit hun eigen verantwoordelijkheid naar een opgave te kijken. Logisch, want daarop zijn hun mensen, processen en systemen ingericht. Maar voor de inwoner die een woning zoekt, of voor het woningbouwproject dat verder moet, zijn die organisatiegrenzen niet relevant.

Dat maakt ketenregie zo belangrijk.

Samenwerking vraagt om inrichting

Goede samenwerking ontstaat niet vanzelf als je de juiste mensen bij elkaar zet. Een keten heeft ook inrichting en sturing nodig.

Dat betekent bijvoorbeeld afspraken maken over rollen en verantwoordelijkheden, over de manier waarop partijen informatie uitwisselen en over waar overleg wordt gevoerd en besluiten worden genomen. Ook moet duidelijk zijn wie overzicht houdt over het geheel en knelpunten agendeert die partijen niet afzonderlijk kunnen oplossen.

Tegelijkertijd hoeft niet iedereen voortdurend overal bij betrokken te zijn. Integraliteit betekent niet dat iedere discipline bij iedere stap aan tafel moet zitten. Het betekent dat helder is welke expertise op welk moment nodig is, hoe belangen tijdig worden ingebracht en hoe besluiten doorwerken in het vervolg van de keten.

Niet alleen versnellen als het vastloopt

Onder druk van woningbouwdoelstellingen ontstaan regelmatig versnellingsacties, taskforces en andere tijdelijke interventies. Die kunnen heel waardevol zijn. Ze brengen partijen bij elkaar, maken blokkades zichtbaar en kunnen concrete projecten weer op gang helpen.

Maar wanneer dezelfde problemen steeds terugkeren, is meer nodig.

Dan loont het om niet alleen het individuele project te versnellen, maar ook te onderzoeken waarom de reguliere keten deze versnelling nodig had. Waar ontstond het knelpunt? Was informatie te laat beschikbaar? Waren verantwoordelijkheden onduidelijk? Ontbrak een beslismoment? Werden partijen te laat betrokken? Of was er nergens eigenaarschap voor het functioneren van de totale keten?

Zo wordt versnellen meer dan brandjes blussen. De ervaringen uit projecten worden dan gebruikt om de manier van werken structureel te verbeteren.

Dat vraagt ook om investeren. Ketenmanagement gebeurt niet vanzelf naast het gewone werk. Iemand moet overzicht houden, prestaties en knelpunten bespreekbaar maken, afspraken bewaken en partijen helpen om de keten steeds verder te verbeteren.

Van plannen naar gebouwde woningen

De maatregelen die het kabinet op Prinsjesdag in de begroting heeft uitgewerkt, kunnen belangrijke voorwaarden creëren om meer woningen te realiseren. Zo wil het Rijk voor de 31 nationaal grootschalige woningbouwlocaties toewerken naar één uitvoeringsconvenant per locatie, met integrale, concrete en wederkerige afspraken over de woningbouwopgave. Daarmee wordt ook de samenwerking in de uitvoering expliciet onderdeel van de aanpak.

Maar uiteindelijk moet iedere landelijke ambitie ergens lokaal worden uitgevoerd. In processen van gemeenten en andere organisaties én in ketens die over organisatiegrenzen heen lopen.

Daarom verdient naast de vraag hoeveel woningen we willen bouwen ook een andere vraag aandacht: hoe organiseren we de samenwerking die nodig is om ze daadwerkelijk te realiseren?

Want woningen bouw je uiteindelijk niet met beleid alleen. Je hebt ook een keten nodig die werkt.

Wil je weten waar in jullie woningbouwketen de grootste vertraging of onduidelijkheid ontstaat? De Processpecialisten helpen gemeenten en ketenpartners om de keten inzichtelijk te maken, rollen en sturing scherp in te richten en verbeteringen werkend te krijgen. Neem gerust contact met ons op om eens te verkennen waar bij jullie de meeste winst te behalen is.